રાજગીરમાં બિહાર કોંગ્રેસ દ્વારા આયોજિત નવ સંકલ્પ શિવિરમાં પાર્ટીને ક્યાં લઈ જવી તે અંગે ભારે ચર્ચા ચાલી હતી. કોંગ્રેસ જમીન પર આંદોલન કેમ કરી શકતી નથી? પીડિતોના આંસુ લૂછવા કોંગ્રેસ ઘટનાસ્થળે કેમ જઈ શકી નથી? તેઓ કોણ છે જેઓ કોંગ્રેસમાં રહીને પણ આરજેડીના મોટા નેતાઓને મળીને કોંગ્રેસને પોકળ બનાવી રહ્યા છે? આ બધા પ્રશ્નો હાંસિયામાં જ રહ્યા. બિહાર કોંગ્રેસ જે મોટા નેતાઓના હાથમાં છે તેમાંથી પાંચ-સાત નેતાઓ ઉચ્ચ જાતિમાંથી આવે છે. નવ સંકલ્પ શિબિરમાં આવા નેતાઓના ભાષણોમાં આ લગામ કેવી રીતે મક્કમતાથી જળવાઈ રહેશે તેની ચિંતા હતી.
સોશિયલ એન્જિનિયરિંગની શકીલ ફોર્મ્યુલા કોઈપણ ઉચ્ચ જાતિને પસંદ નથી.
ડૉ. શકીલ અહેમદ ખાન જેવા વરિષ્ઠ નેતાઓએ મુદ્દો ઉઠાવ્યો કે કોંગ્રેસે બિહારના અન્ય પક્ષોની જેમ સોશિયલ એન્જિનિયરિંગની ફોર્મ્યુલા અપનાવવી જોઈએ. પછાત જાતિઓ, પછાત જાતિઓ, દલિતો, અકલિયતોને સંસ્થાના ઉચ્ચ હોદ્દા પર મૂકવા જોઈએ. સંસ્થાનું ચિત્ર મોટાભાગના લોકો જેઓ મતદારો છે તેમને દેખાતું હોવું જોઈએ. જ્યારે ડૉ. શકીલ અહેમદ ખાને આ માંગણી કરી, ત્યારે બાકીના નેતાઓએ તેને ફગાવી દીધી. શ્યામ સુંદર સિંહ ધીરજ, અખિલેશ સિંહ જેવા નેતાઓએ તેને ટ્વિસ્ટ કરીને જાતિનું રાજકારણ ગણાવ્યું છે. અન્ય એક વરિષ્ઠ નેતાએ તો એમ પણ કહ્યું કે નેતૃત્વ માટે નીડરતા જરૂરી છે અને એક કે બે વાર ધારાસભ્ય બનવાથી હિંમત નથી આવતી. તમને જણાવી દઈએ કે આ શિબિરમાં રાજેશ રામ પણ હાજર હતા, જેમના નામનો પ્રસ્તાવ કોંગ્રેસના બિહાર પ્રભારી ભક્ત ચરણ દાસ દ્વારા સોનિયા ગાંધીને પ્રદેશ અધ્યક્ષ બનાવવા માટે મોકલવામાં આવ્યો છે. કોંગ્રેસ નવ સંકલ્પ શિબિરમાં રાજેશ રામને શું લાગ્યું હશે તે તેઓ વધુ સારી રીતે કહી શકે છે. એકંદરે, એવું જોવા મળ્યું હતું કે તમામ ઉચ્ચ જાતિના નેતાઓ અને જેમને ઉચ્ચ હોદ્દા પર બોલવાની તક મળી તેઓ ઉચ્ચ જાતિના નેતૃત્વને સમર્થન આપવાનું ચાલુ રાખ્યું. દરેક જણ પોતપોતાની જાતિ-વર્ગમાં વિભાજિત હતા. તે સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે રાષ્ટ્રપતિ પદ માટે દલિત નેતા રાજેશ રામનો રસ્તો સરળ નથી.
મોટાભાગના નેતાઓ આરજેડી સામે ગુસ્સે હતા, કેટલાક ધારાસભ્યો આરજેડીનો રાગ ગાતા જોવા મળ્યા હતા.
બુધવારે કોંગ્રેસની આ છાવણીમાં બીજી વાત જે ચર્ચાના કેન્દ્રમાં હતી તે એ હતી કે કોંગ્રેસે આરજેડી સાથે ગઠબંધન ન કરવું જોઈએ અને પોતાની તાકાત વધારવી જોઈએ. હા, તે ધારાસભ્યોએ ચોક્કસપણે આ વાતનો વિરોધ કર્યો હતો, જેમને લાગે છે કે તેઓ આરજેડીની વોટ બેંકથી જીતીને જ ધારાસભ્ય બન્યા છે. પહેલા દિવસે શિબિરનો અડધો સમય આરજેડી અને કોંગ્રેસ વચ્ચેના સંબંધોને લઈને વીત્યો હતો. રસપ્રદ વાત એ છે કે આ દરમિયાન અખિલેશ સિંહે આરજેડી-કોંગ્રેસ ગઠબંધન પર કંઈ ન બોલવાનું યોગ્ય માન્યું.
સંસ્થાના સોશિયલ એન્જિનિયરિંગ વિશે સત્ય જાણો
કોંગ્રેસના સોશિયલ એન્જિનિયરિંગ પર નજર કરીએ તો 25 જિલ્લા પ્રમુખ ઉચ્ચ જાતિના છે, 2 પછાત છે, જ્યારે એક પણ વૈશ્ય નથી. પાર્ટીમાં પ્રમુખ પદ ઉચ્ચ જાતિના લોકો પાસે છે. ચાર કાર્યકારી પ્રદેશ પ્રમુખોમાંથી બે ઉચ્ચ જાતિના, એક દલિત અને એક મુસ્લિમ છે. ધારાસભ્ય પક્ષના નેતાઓ ઉચ્ચ જાતિના છે. કોંગ્રેસ કોમ્પેનિંગ કમિટીના ચેરમેન પણ સવર્ણ છે. એટલે કે, રાજ્ય સ્તરે સાત ટોચના હોદ્દાઓમાંથી, પાંચ ઉચ્ચ જાતિઓ પાસે છે, જેમાંથી ત્રણ ભૂમિહાર, એક રાજપૂત અને એક બ્રાહ્મણ છે. પાર્ટીને પાંચ વર્ષમાં ત્રણ વખત વિધાન પરિષદ અને રાજ્યસભા મોકલવાની તક મળી ત્યારે પાર્ટીએ બે ઉચ્ચ જાતિના લોકોને ઉચ્ચ ગૃહમાં મોકલ્યા. રાજ્યસભાએ સવર્ણોને મોકલ્યા. 2000ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં, પાર્ટીએ 70 બેઠકો પર ચૂંટણી લડી હતી અને તેની પાસે 15 અનામત હતી. બાકીની 55 બેઠકોમાંથી 33 બેઠકો પર ઉચ્ચ જાતિના લોકો મેદાનમાં હતા.
ભાષણ આપો, સાંભળો, ભંડારાનો આનંદ લો અને જાઓ!
કોંગ્રેસના પ્રદેશ મુખ્યાલય સદકત આશ્રમમાં જે નીતિ બનતી રહી કે પછી અહીંથી મોટા નેતાઓએ આપેલા સંદેશનો આજ સુધી અમલ થયો નથી. મોટા નેતાઓ પ્રજાના પ્રશ્નો પર સતત લડીશુંનો નારો આપે છે અને કોંગ્રેસ તેને મેદાનમાં ઉતારવામાં અસમર્થ સાબિત થાય છે. રાજગીરમાં પણ આ જ આદર્શ ઘટનાઓ બની હતી. ભાષણ આપો, સાંભળો, ભંડારાનો આનંદ લો અને જાઓ! ભાસ્કરે કોંગ્રેસના પ્રદેશ પ્રવક્તા અસિતનાથ તિવારી સાથે વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે જો કોઈ રાજકીય પક્ષનો કાર્યક્રમ હોય તો તેમાં મતભેદ હોવા જ જરૂરી છે અને અહીંથી જ આગળનો રસ્તો નીકળે છે. તે અભિપ્રાયનો તફાવત હોઈ શકે છે પરંતુ મડાગાંઠ નહીં. રાજનીતિનો ગુલદસ્તો જુદા જુદા વિચારોનો બનેલો છે. રાજગીર કેમ્પ બિહાર કોંગ્રેસને મજબૂત કરશે, તે આવનારા સમયમાં તમે જોશો.
