17 મે મંગળવારથી જ્યેષ્ઠ માસનો પ્રારંભ થયો છે. જે 14 જૂન સુધી રહેશે. આ મહિનામાં ઉનાળાની ઋતુ ચરમસીમાએ છે. તેથી જ્યેષ્ઠ માસમાં જળની પૂજા કરવાની વિશેષ પરંપરા છે. તેમજ પાણી બચાવવાના પ્રયાસો કરવામાં આવે છે. પ્રાચીન કાળમાં ઋષિમુનિઓએ પણ આ મહિનામાં પાણી સંબંધિત બે મોટા ઉપવાસ અને ઉત્સવોનું આયોજન કર્યું છે. આ ઉપરાંત પર્યાવરણની કાળજી લેતા ઋષિમુનિઓએ અન્ય વ્રત અને તહેવારો પણ જણાવ્યા છે જેમાં વૃક્ષો અને છોડની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ વખતે તારીખોના તફાવતને કારણે આ મહિનો માત્ર 29 દિવસનો રહેશે.
જ્યેષ્ઠ મહિનામાં આવતા તીજ-તહેવારો…
સંકષ્ટી ચતુર્થીઃ જ્યેષ્ઠ માસના કૃષ્ણ પક્ષની ચતુર્થી તિથિએ ભગવાન ગણેશની પૂજા માટે આ વ્રત રાખવામાં આવે છે. આ ઉપવાસ 19 મેના રોજ કરવામાં આવશે. સંકષ્ટી ચતુર્થી વ્રત રાખવાથી દરેક પ્રકારની સમસ્યાઓ દૂર થાય છે.
અપરા એકાદશીઃ જ્યેષ્ઠ માસના કૃષ્ણ પક્ષની એકાદશીને અપરા એકાદશી અથવા અચલા એકાદશી પણ કહેવાય છે. અપરા એકાદશીના દિવસે તુલસી, ચંદન, કપૂર, ગંગાજળ સાથે ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવી જોઈએ. કેટલીક જગ્યાએ તેઓ બલરામ-કૃષ્ણની પણ પૂજા કરે છે. આ વ્રત કરવાથી બ્રહ્મહત્યા, નિંદા અને ભૂતપ્રેત જેવા કર્મોમાંથી મુક્તિ મળે છે. તેની અસરથી કીર્તિ, પુણ્ય અને સંપત્તિ વધે છે.
રુદ્ર વ્રતઃ આ વ્રત અષ્ટમી અને જ્યેષ્ઠ માસની બંને બાજુની ચતુર્દશી તિથિએ રાખવામાં આવે છે. આ દિવસે ગાયનું દાન કરવાનું મહત્વ છે. જો તે શક્ય ન હોય તો ગાયની પૂજા કરો અને તેને આખો દિવસ ઘાસ, ચારો અને ખાવાની વસ્તુઓ આપો. આ વ્રત એક વર્ષ સુધી એક થઈને કરવું જોઈએ. એટલે કે, આખા વર્ષ માટે, તે દર મહિનાની અષ્ટમી અને ચતુર્દશી તિથિ પર કરવામાં આવે છે. આ વ્રતના અંતે સોનાના બળદ કે ગાયના વજન જેટલા તલનું દાન કરવું જોઈએ. આ વ્રત રાખવાથી તમામ પ્રકારના પાપોનો નાશ થાય છે. ચિંતાઓમાંથી મુક્તિ મળે છે અને શિવલોકની પ્રાપ્તિ થાય છે.
શનિ જયંતિ: જ્યેષ્ઠ મહિનાની અમાવાસ્યાને શનિ જયંતિ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. શાસ્ત્રો અનુસાર આ દિવસે શનિદેવનો જન્મ થયો હતો. શનિ જયંતિ પર શનિદેવનું વ્રત અને ઉપાસના કરવાથી કુંડળીમાં રહેલા શનિ દોષ દૂર થાય છે. આ સિવાય આ વ્રત કરવાથી દરેક પ્રકારની સમસ્યાઓ દૂર થાય છે. આ તહેવાર 30મી મેના રોજ ઉજવવામાં આવશે.
વટ સાવિત્રી વ્રત: વટ સાવિત્રી વ્રત પણ જ્યેષ્ઠ મહિનાની અમાવાસ્યાના દિવસે મનાવવામાં આવે છે. આ વ્રત પર વટવૃક્ષની પૂજા અને પ્રદક્ષિણા કરવામાં આવે છે. પૂજા પછી સત્યવાન અને સાવિત્રીની કથાનું વર્ણન કરવામાં આવે છે. આ વ્રત રાખવાથી પતિની ઉંમર વધે છે અને પરિવારમાં સમૃદ્ધિ વધે છે. આ પણ 30મી મેના રોજ કરવામાં આવશે.
રંભા તૃતીયાઃ જ્યેષ્ઠ શુક્લ પક્ષની ત્રીજના દિવસે રામભત્રીય વ્રત રાખવામાં આવે છે. આ દિવસે દેવી પાર્વતીની પૂજા કરવામાં આવે છે. આ વ્રત એક વર્ષ સુધી કરી શકાય છે. રંભા તૃતીયા વ્રત ખાસ કરીને મહિલાઓ માટે છે. આ વ્રત કરવાથી સૌભાગ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે. રંભાએ માત્ર નસીબ મેળવવા માટે જ કર્યું હતું. તેથી જ તેને રંભા તૃતીયા કહેવામાં આવે છે. આ ઉપવાસ 2જી જૂને થશે.
ગંગા દશેરાઃ ગંગા દશેરા એક મુખ્ય તહેવાર છે. આ વ્રત જ્યેષ્ઠ માસના શુક્લ પક્ષની દસમી તિથિએ કરવામાં આવે છે. આ દિવસે ગંગા સ્નાન અને વિશેષ પૂજા કરવામાં આવે છે. આ સાથે આ દિવસે દાનનું પણ મહત્વ છે. જે આ કરે છે તેને મહાપાતકના દસ પાપોથી મુક્તિ મળે છે. આ વ્રત 9મી જૂને થશે.
નિર્જલા એકાદશી: નિર્જલા એકાદશીનું વ્રત હિન્દુ પંચાંગના જ્યેષ્ઠ માસના શુક્લ પક્ષની એકાદશી તિથિએ કરવામાં આવે છે. આ વ્રત પાણી પીધા વિના કરવામાં આવે છે. તેથી, આ વ્રતનું કઠિન તપ અને સાધના જેટલું જ મહત્વ છે. આ વ્રત રાખવાથી તમામ પ્રકારના પાપોનો નાશ થાય છે. નિર્જલા એકાદશીનું વ્રત કરવાથી વ્યક્તિને વર્ષની તમામ એકાદશીઓનું ફળ મળે છે. આ મહાવ્રત 10મી જૂને થશે.
જ્યેષ્ઠ પૂર્ણિમા: આ મહિનાની પૂર્ણિમાના ઉપવાસ અને દાન કરવાથી સૌભાગ્ય પ્રાપ્ત થાય છે. આ પૂર્ણિમાના ઉપવાસ કરવાથી સંતાન સુખ પણ મળે છે. આ વખતે આ તહેવાર 14 જૂને ઉજવવામાં આવશે. તેને વટ પૂર્ણિમા પણ કહેવાય છે. આ દિવસે સત્યવાન અને સાવિત્રીની પણ પૂજા કરવામાં આવે છે અને વડની પૂજા કરવામાં આવે છે.
